مقاله رشته محیط زیست با عنوان دسترسی پذیری عناصر سنگین در خاک منطقه یک شهرداری تهران

مقاله رشته محیط زیست با عنوان دسترسی پذیری عناصر سنگین در خاک منطقه یک شهرداری تهران

Bioavailability of heavy metals in Tehran Soil

(Municipality No.1)

چکیده

یکی از مسائلی که امروزه حائز اهمیت زیادی است آلودگی هوا و خاک در جوامع شهری و صنعتی مانند شهر تهران می باشد. محدوده وسیعی از ترکیبات معدنی و آلی سبب آلودگی خاک می گردد. مهمترین ترکیبات معدنی آلاینده، فلزات سنگین هستند. غلظت بالای عناصر سنگین ناشی از فعالیت های انسانی مانند ترافیک، احتراق سوخت های فسیلی و ... منجر به تنزل کیفیت محیط زیست شهری و اثرات سمی در سلامت بشر می شود.

در این مقاله میزان دسترسی پذیری عناصر سنگین وانادیم، کادمیم، کبالت، سرب، نیکل، روی و مس در خاک اندازه گیری شد. برای این منظور 8 نمونه خاک از چهار کاربری مسکونی، تجاری، پارکها و بزرگراههای منطقه یک تهران انتخاب گردید. نمونه ها مورد تجزیه کامل قرار گرفته و توسط AAS اندازه گیری شدند. نتایج نشان می دهد غلظت کلیه عناصر نامبرده به استثنای سرب، کبالت و کادمیم پایین است. بالاترین و پائین ترین میانگین غلظت عناصر به ترتیب مربوط به دو عنصر وانادیم و کادمیم می باشد. همچنین بر طبق نتایج آنالیز خوشه ای منشأ این عناصر به دلیل ضریب همبستگی بالا با نیکل و وانادیم، بنزین مصرفی خودروها است. پس از آن نمونه ها تحت آزمایشات دسترسی پذیری زیستی قرار گرفته شد. نتایج نشان می دهد دسترسی پذیری زیستی عنصر سرب از سایر عناصر بیشتر و میزان جذب هیچ یک از عناصر به حد آستانه مسمومیت گیاهی نرسیده است.

کلمات کلیدی:

محیط زیست شهری

دسترسی پذیری زیستی

عناصر سنگین

خاک شهری

گیاهان

مقدمه

یکی از انواع آلودگی های محیط زیست، آلودگی خاک است. خاک به عنوان پالاینده طبیعت محسوب شده و به دلیل برخورداری از خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی علاوه بر اینکه تأمین کننده مواد غذایی می باشد، خاصیت تصفیه کنندگی نیز دارد. در نتیجه تجمع هرگونه ماده ای که سبب کاهش قابلیت استفاده از خاک گردد، آلودگی خاک گویند. بر اثر فعالیت های مختلف انسانی خاک دچار آلودگی می شود(Alloway, 1995). در طول دو دهه گذشته مشکل آلودگی عناصر سنگین در خاک بسیار حائز اهمیت بوده است. خصوصاً ورود این عناصر به خاک شهری در نتیجه فعالیت های انسانی مانند تردد خودروها، ترافیک، فعالیت های صنعتی، دفن مواد زائد شهری یا لجن فاضلاب، احتراق سوخت و ... منجر به مشکلات جدی در محیط زیست شهری شده است. افزایش تقاضا جهت حفاظت از محیط زیست و بازسازی زمین منجر به انجام پژوهش هایی روی غلظت کل عناصر سنگین و دسترسی پذیری زیستی این عناصر در خاک شهری شده است.

(Ge et al., 2000). ارزیابی های زیست محیطی نشان می دهد که فلزات سنگین از لحاظ زیستی در دسترسند و قابلیت جذب شدن را دارند. در اکثر موارد این امر توسط گیاهان انجام می شود.

جذب این عناصر توسط گیاهان راهی است جهت ورود آنها به زنجیره غذایی. یعنی با مصرف گیاه توسط جانوران، این عناصر نهایتاً به بدن انسان راه می یابند. اما در بسیاری موارد جذب عناصر توسط گیاه سودمند است و موجب رشد گیاه و پاکسازی خاک می شود(Karbassi&Bayati,1386). فلزات سنگین در خاکها به اشکال مختلف با قابلیت جذب متفاوت توسط گیاهان وجود دارند. این عناصر به فرم کلوئیدی، فاز محلول و یا به شکل یونی در خاک می باشند و ارتباط نزدیکی با اسید هومیک و رسهای آلی دارند. شکل های حلال آنها معمولاً به صورت یونی و یا غیریونی (کلات های آلی و کمپلکس) می باشند. حلالیت فلزات در خاک توسط pH، مقدار فلز، ظرفیت تبادل کاتیونی، مقدار کربن آلی، اکسیداسیون ترکیبات معدنی و پتانسیل احیاء کنترل می شود. به نظر می رسد pH بیشترین تأثیر را بر حلالیت و

نگهداری فلزات در خاک دارد.

فهرست مطالب

چکیده 1

کلمات کلیدی 2

مقدمه 3

منطقه مورد مطالعه 6

روش تحقیق 7

شکل 1- نقشه منطقه یک تهران (Cartography &Geogrphy Institute, 1386) 9

نتایج و بحث: 10

جدول 4- ضریب همبستگی بین عناصر سنگین اندازه گیری شده در خاک منطقه یک تهران 17

شکل 2- دندوگرام آنالیز خوشه ای در خاک منطقه یک شهرداری تهران 19

نتیجه گیری 19

جدول 5- معرفی گونه های گیاهی مقاوم به آب و هوای تهران و مؤثر در گیاه درمانی (Hinman, 2005) 20

Reference: 25