پایان نامه رشته اقتصاد با عنوان صادرات غیرنفتی و جایگاه آن بر اقتصاد کشور

پایان نامه رشته اقتصاد با عنوان صادرات غیرنفتی و جایگاه آن بر اقتصاد کشور

(بصورت جامع و کامل)

مقدمه:

امروزه توسعه صادرات غیرنفتی، تنها به افزایش درآمد اندی از طریق توسعه صادرات انواع کالاها و خدمات محدود نمی شود بلکه توسعه صادرات نقش مهم تری را به عنوان یک استراتژی رشد و حتی توسعه اقتصادی نیز به عهده دارد.تجارت خارجی و صادرات نه تنها با تقاصاد ایران در هیچ زمانی بیگانه نبوده بلکه به لحاظ قرار گرفتن کشور در گذرگاه تجاری شرق و غرب عالم از یک سو و کانونهای تمدن دنیای قدیم و جدید از سوی دیگر نقش با اهمیتی را در اقتصاد ایران داشته است.

در شرایط کنونی اقتصاد ایران توسعه صادرات غیرنفتی از مهم ترین مسائل سیاسی و اقتصادی است که باید مسئولان کشور در نظر بگیرند از این رو آگاهی از سیاست تشویقی اعمال شده در جهان هم چنین بررسی لوایح و قوانین به منظور تشویق و افزایش توسعه صادرات در داخل کشور، امری ضرورری است. توسعه صادئرات غیرنفتی نه تنها از دیدگاه اندرآوری آن، بلکه از نظر ایجاد اشتغال در داخل کشور از اولویت ویژ ه ای برخوردار است به نظر می رسد تنوع صادرات غیرنفتی نه تنها دیدگاه اقتصادی، بلکه بر برخوردار است به نظر می رسد تنوع صادرات غیرنفتی نه تنها دیدگاه اقتصادی، بلکه به عنوان یک راه حل سیاسی در راستای پیشبرد اهداف دولت نیز مؤثر است.

براساس اهداف برنامه اول و دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، ایران در ردیف صادرکنندگان بزرگ بسیاری از فرآورده های مهم صنعتی و راهبردی نظیر مس، آهن، آلومینیوم، سیمان، کودهای شیمیایی، محصولات متنوع پتروشیمی انواع دارو و سرم و بسیاری کالاهای دیگر قرار گرفته است ولی شرط اساسی آن است که سیاستهای صادراتی مستمر و پایدار داشته باشیم هم چنین باید نظام پول و بانکی، بر توسعه صادرات غیرنفتی با هدف خودگردانی آتی امرار داشته باشد.

اگرچه کشور ما سرشار از منابع طبیعی است باید بتواند با تولید و صدور محصولات غیرنفتی در دنیاب بویژه در منطقه خاورمیانه از جایگاه ویژه ای برخوردار شود اما درطی نیم قرن گذشته، نفت، نه تنها مهم ترین کالای صادراتی بلکه عامل اثرگذار و دیکته کننده برنامه ها و تحولات اقتصادی ایران بوده است. مطالعه روند تولید داخلی و صادرات کشور طی پنج دهه گذشته نشان می دهد که بین میزان تولید و حجم تجارت رابطه مستقیمی وجود دارد صادرات غیرنفتی ایران به طور متوسط فقز 7/5 درصد کل صادرات کشور و 6/1 درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل داده است.

کلمات کلیدی:

صادرات غیرنفتی

ساختار صادراتی ایران

استراتژی توسعه صادرات

جایگاه صادرات غیرنفتی بر اقتصاد کشور

معرفی صادرات

با حضور عمر ارتباطات و حم و نقل سریع، دنیاب به دهکده ای تبدیل شده است.یک تولید کننده و یا یک تاجر صادر کننده جنس، نسبت به گذشته فرصت بهتری را در اختیار دارد که حدود فعالیت خود را توسعه دهد و در بازار بین الملل فعالیت نماید.صادرات به معنای کسب ارز بیش تر برای کشور می باشد از نظر صادر کننده، صادرات به منزله وسیله ای مطمئن در قبال بحران اقتصادی داخلی، پیشرفت بیش تر و گسترده تر، درآمد بیش تر و آگاه شدن مستمر از آخرین تحولات تکنولوژی می باشد.تعداد بسیار کمی از شرکتهایی که در رقابت بازارهای خارجی موفقیت کسب کرده اند در کشور خود با شکست رو به رو شده اند فروشهای خارجی درآمد بیش تری در بردارند و می توانند در برخی از موارد فروشنده را ترغیب نمایند که از بازار داخلی کاملاً چشم پوشی نمایند.

سنتی ترین راه برای ورود به بازارهای بین المللی، صادر کردن کالاهاست و از این طریق انواع بیش تری از کالاها را با قیمتی ارزان تر از آنچه در داخل تمام می شد کشورها می توانستند بدست آوردند.

در نظریات کلاسیک تجارت بین المللی صادرات مشخصه تجارت خارجی است و هنوز هم برای بسیاری از شرکتها مهم ترین استراتژی ورود به بازار خارجی دولتها معمولاً طرفدار استراتژی صادرات هستند زیرا موجب افزایش تولید داخلی و سطح اشتغال می شود و به تعادل تراز پرداختهای کشور کمک می کند به همین جهت صادرکنندگان غالباً مورد حمایت دولت ها قرار می گیرند دولت ها در امر ارزیابی بازارها، شناسایی توزیع کنندگان و بیمه کالا در مقابل خطرات تجاری و سیاسی ناشی از معاملات صادراتی، اطلاعاتی در اختیار صادرکنندگان می گذارد.هم چنین می توان ذکر کرد که صادر کردن استراتژی اولیه مناسبی است زیرا در مقایسه با سایر استراتژی ها با ریسک کمتری رو به رو است و انعطاف بیشتری را ممکن می سازد.

شرکت ممکن است ظرفیت کافی برای تولید صادراتی داشته باشد و درنتیجه به ماشین آلات بیشتری نیاز نباشد و بالا بردن حجم تولید موجب می شود که تولید بازار داخلی نیز ارزان تر تمام شود هم چنین شرکتی که با صادر کردن وارد یک بازار خارجی می شود می تواند در هر زمان که معلوم شد شرایط مناسب تری وجود دارد به تأسیس کارخانه در آن کشور مبادرا کند و اگر در بازار موفقیتی پیدا نکرد خود را از آن بازار خارج کند.

گاهی این فکر در ذهن ها تداعی می شود که صادرات به معنای خالص از اجناس مازاد است ولی می توان گفت که این گونه نیست و باید صادرات جریانی مدام داشته باشد و با درنظر گرفتن سلایق و اصول و نظامهای متفاوت کشورهای دیگر تولیدات خود را از انجام دهد تا بتواند نیازهای مردم کشور طرف معامله را برطرف کند و صادر کننده باید در برابر تغییرات بازار خارجی آگاه و هوشیار باشد و به عبارت دیگر می بایستی از توانایی لازم برای مقابله فوری با یک چنین تغییراتی برخوردار باشد و هیچ گاه نباید صادرات را به مفهوم خلاص شدن از اجناس مازاد درنظر گرفت و درصورتیکه امور صادرات براساس برنامه های دراز مدت همراه با تعهدات و اجرای کامل انجام نگیرد امکان موفقیت کم خواهد بود.انتظار کسب سریع درآمد از طریق صادرات نتایجی مغایر با پیش بینی های صادرات کشور را درپی خواهد داشت که در مجموعه، زیان جبران ناپذیری به جامعه اقتصادی وارد می آید.

ضرورت صادرات غیرنفتی:

یکی از مهم ترین مشکلاتی که در کشورهای جهان سوم در حال توسعه به چشم می خورد تک محصولی بودن و وابستگی اقتصاد آنها به صدور مواد خام و مواد اولیه است که سبب می شود آثاری منفی بر ساختار اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی فرهنگی بگذارد. یکی دیگر از مشکلاتی که وجود دارد آن است که بخش اعظمی از درآمدهای اندی این کشورها فقط با صدور یک یا چند قلم مواد خام و مواد اولیه بدست می اید و درچنین شرایطی هرگونه نوسان غیرعادی در قیمت این کالا یا کالاهای محدودی که منابع اصلی در آمد این کشورها را تشکیل می دهد آثار زیادی بر ساختار اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی فرهنگی آنها بر جای می گذارد و منبع اصلی درآمد کشورهای جهان سوم به طور چشمگیری کاهش می یابد پس با توجه به آنچه که گفته شد باید این کشورها به بازنگری در ساختار اقتصادی خود بپردازنند و به دنبال تنوع محصولات صادراتی خودشان باشند.

هم چنین رشد و توسعه صادرات را باید یکی از مهم ترین نیروهای محرکه توسعه اقتصادی هر کشور و کلید رهایی از بسیاری از وابستگی ها می باشد در واقع اتخاذ راهبرد برون نگر و توسعه صادرات به عنوان یک منبع مهم تأمین ارز و موتور رشد اقتصادی می باشد به طوریکه ترکیب کالاهای صادراتی نیز از اهمیت زیادی برخوردار می باشد.کشور ایران به علت افزایش شدید جمعیت کاهش ذخایر نفتی و تزل تدریجی بازده چاهها و بالا رفتن هزینه استخراج، اطمینان نداشتن به آینده بازار جهانی و تغییرات قیمت نفت، ترمیم خسارتهای حاصل از جنگ هشت ساله عراق علیه عراق، بازسازی اقتصاد، افزایش تعهدات ایران برای بازسازی و توسعه و تغذیه جمعیت جوان به ارز بیش تری نیاز خواهد داشت درنتیجه راهی جز تأکید بی تر بر صادرات غیرنفتی در بیش ندارد زیرا که هم بخش وسیعی از صنایع ایران با فرسودگی ماشین آلات و فن آوری رو به رو است و به فن آوری های ماشین نیاز دارد و از طرفی دیگر افزایش رو به مصرف داخلی به سوی است که صادرات نفت درآینده را با تردید جدی رو به رو کرده است.باتوجه به موارد اشاره شده پس برای رسیدن به اقتصاد بدون نفت باید راهبرد توسعه ملی و صادراتی کشور مورد بازنگری قرار بگیرد.

فهرست مطالب

مقدمه

مجله اقتصادی سال پنجم شماره های 51 و52 4

« ساختار صادراتی ایران از سال 1355-1383» 4

جدول شماره 1. صادرات کل و سرانه نفتی و غیرنفتی کشور طی سالهای (1383-1355) 6

مقدمه: 10

معرفی صادرات 11

تاریخچه توسعه صادرات و فلسفه آن: 14

1- صادرات ایران در دوران قاجاریه 14

2-صادرات ایران از جنگ جهانی اول تا جنگ جهانی دوم: 15

3- صادرات ایران بعد از جنگ جهانی دوم تا پیروزی انقلاب اسلامی: 15

انواع صادرات غیرنفتی: 15

ضرورت صادرات غیرنفتی: 16

کاهش مداوم منابع و ذخایر نفت و گاز: 18

2- کاهش مداوم قدرت خرید درامدهای اندی کشور. 18

سیر صعودی جمعیت کشور. 20

4- افزایش نیاز به کالاهای اساسی و خدمات اجتماعی و رفاهی 21

5- ضعف تولید داخلی 21

جایگاه صادرات غیرنفتی بر اقتصاد کشور 22

نقش صادرات غیرنفتی در افزایش ظرفیتهای تولیدی: 22

نقش صادرات غیرنفتی در ایجاد اشتغال: 26

ترکیب و نقش صادرات غیرنفتی و نقش آن در ایجاد در آمداندی: 30

نقش و جایگاه صادرات غیرنفتی در استراتژی های توسعه اقتصادی: 31

استراتژی جایگزینی واردات: 31

استراتژی توسعه صادرات 34

مشکلات تنگناهای توسعه صادرات غیرنفتی ایران: 35

1- غیرقابل رقابت بودن قیمت کالاهای صادراتی 36

1) عوامل ناشی از تصمیمات دولت: 36

2) تولید در مقیاس پایین 36

3) کمبورد مواد اولیه: 37

4) افزایش دستمزدها: 37

5) نیروی انسانی: 37

6) مستهلک شدن ماشین آلات و کاهش بازدهی 38

7) نارسایی خدمات زیربنایی: 38

8) گرانی نرخ پول: 38

9) مشکلات حقوقی و قانونی 39

10) تحمیل هزینه های رفاهی 39

5) تفاوت نرخ رسی و بازار سیاه ارز 41

6) مبادلات تهاتری 42

7) ضعف مدیریت در زمینه صادرات: 42

راهکارها و برنامه ریزی توسعه صادرات غیرنفتی: 43

اقدامات بلند مدت: 44

لذا یکسری اقدامات و تلاشهای بنیادی و بلندمدت در چشم انداز توسعه صادرات می توان به صورت زیر بیان کرد. 44

1- مشخص شدن جایگاه قانونی بازرگانی خارجی 44

2) سیاست گذاری و برنامه ریزی صحیح صادراتی 44

3) سرمایه گذاری و ایجاد واحدهای تولیدی 45

1) استفاده بیشتر از ظرفیت های تولیدی 47

سابقه برنامه ریزی در ایران و جهان 47

تاریخچه برنامه ریزی 48

سابق برنامه ریزی در هند 52

سابقه برنامه ریزی در فرانسه 55

برنامه های توسعه پس از انقلاب اسلامی در ایران 58

برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور 58

اهداف کلی برنامه اول توسعه 59

ارزیابی برنامه اول توسعه 61

برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور (78-1374) 63

در جهت رسیدن به اهداف کیفی فوق، سیاستهای مختلفی پیشنهاد شده اند که به تفکیک هر بخش بطور خلاصه ذکر می شوند: 65

عملکرد متغیرهای کلان اقتصادی 70

ارزیابی کلی عملکرد کلان 72

سیاستهای کلی برنامه سوم بطور خلاصه عبارتند از: 73

تصویر متغیرهای عمده کلان کشور در برنامه سوم توسعه 76

منابع 80