پایان نامه کارشناسی ارشد حسابداری و مدیریت با عنوان طراحی سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت(ABC) برای محاسبه بهای تمام شده آموزش دانشجویان گروه پزشکی

پایان نامه کارشناسی ارشد حسابداری و مدیریت با عنوان

طراحی سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC) برای محاسبه بهای تمام شده آموزش دانشجویان گروه پزشکی

(مطالعه موردی: دانشگاههای علوم پزشکی شیراز، فسا و یزد )

1-1-مقدمه

با توجه به اهمیت دسترسی به اطلاعات صحیح در تصمیم گیرهای مدیران و توسعه تکنولوژیهای پیشرفته در ابعاد مختلف توام با افزایش پیچیدگی و تنوع فعالیتها، درک این تغییرات و سنجش تاثیرات آن بر هزینه های سازمانی اهمیت زیادی دارد. اهمیت این امر برای واحدهای خدماتی و خصوصا آموزشی با توجه به اینکه درجه تنوع و تغییرات در آنها، نسبت به فعالیتهای تولیدی بیشتر است، مضاعف می باشد. بدیهی است که شناخت این فعالیتها و سنجش تاثیرات آن بر بهای تمام شده خدمات، مستلزم طراحی یک سیستم مناسب و کارآ هزینه یابی است تا قادر به شناخت تنوع وپیچیدگی فعالیتها و در نظر گرفتن آن بر هزینه های ارائه خدمات باشد. در بخش آموزش عالی کشور و خصوصا دانشگاههای علوم پزشکی تا بحال هیچگونه اقدامات عملی و یا حتی مطالعات نظری در رابطه با شناسایی هزینه ها و محاسبه بهای تمام شده خدمات فعالیتهای آموزشی، انجام نشده است و با توجه به اهمیتی که اطلاعات مالی و بهای تمام شده بر تصمیم گیری های مدیریت از ابعاد مختلف خواهد داشت، لزوم مطالعه و ارائه روشهای عملی و کاربردی در این زمینه بسیار ضروری می باشد.

در این بخش علیرغم سایر بخشهای اقتصادی مانند بخش صنعت و یا بعضی از بخشهای خدماتی حتی از سیستمهای سنتی جهت هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده استفاده نگردیده است. بنابراین لزوم مطالعه و بررسی سیستمهای مختلف در این زمینه و استفاده از سیستمهای نوین هزینه یابی که در سطح دنیا معمول می باشد، بعنوان یک ضرورت اساسی مطرح است و باید به آن توجه ویژه ای گردد. یکی از سیستمهای نوین هزینه یابی که کاربردهای گوناگون آن در فعالیتهای خدماتی و بخش آموزش روز به روز در حال گسترش است، سیستم “هزینه یابی برمبنا ی فعالیت“ یا اصطلاحا سیستم ABC’1 است.

این سیستم با بکارگیری روشهای مناسب، اثرات حاصل از تغییرات فعالیتها، پیچیدگی، تنوع و ویژگیهای خاص هر فعالیت را در محاسبه هزینه ها بهای تمام شده آن منظور می کند. یکی از ویژگیهای این سیستم که آن را از سایر سیستم ها متمایزمی کند، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها و ارائه اطلاعات غیر مالی جهت بهبود عملکرد وافزایش کارآیی فعالیتها می باشد و تا حد ممکن با بکارگیری روشهای مناسب این اثرات را بطور کمّی جذب محاسبه بهای تمام شده خدمات و محصولات می کند. با توجه به اینکه عمده عناصر و منابع مورد استفاده در بخش آموزش، فعالیتهای نیروی انسانی می باشد، استفاده از این سیستم بدلیل قابلیتها و تواناییهای آن بسیار مفید می باشد.

کلمات کلیدی:

سیستمهای نوین هزینه یابی

هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC)

شناسایی دقیق هزینه ها و ارائه اطلاعات غیر مالی

کاربرد هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بخش آموزش

1-2-بیان مسأله

1-2-1- تعریف مشکل

با توجه به ماهیت خدمات و خروجیهای بخش آموزش و غیر قابل ملموس بودن فعالیتهای آن نسبت به سایر بخشها، اهمیت هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده خدمات در این بخش تابحال چندان مورد توجه قرار نگرفته است. در کشور ما نیز با توجه به غیر انتفاعی بودن خدمات این بخش و حاکم بودن سیستم دولتی در بخش آموزش، استفاده از روشهای هزینه یابی و بهای تمام شده برای آگاهی از چگونگی و نحوه عملکرد دانشگاهها به عنوان یک موضوع مهم تلقی نگردیده است، حتی چارچوب سیستم حسابداری این بخش نیز اطلاعات کافی و مناسب را برای مدیران از ابعاد مختلف فراهم نمی کند، بلکه این سیستم صرفاً نشان دهنده مصرف منابع مالی بر اساس ردیفهای بودجه ای است که باید در برنامه تخصیص داده شده، هزینه گردد.

مونین(Moonen,1997) که در زمینه اثر بخشی سیستمهای هزینه یابی در بخش آموزش عالی تحقیقات وسیعی را انجام داده است برای علت عدم کارآیی اطلاعات تهیه شده توسط سیستمهای هزینه یابی در بخش آموزش عالی، چند دلیل عمده را مطرح می سازد. که عبارت است از:

1-عدم دسترسی به یک سیستم مناسب برای جمع آوری و شناسایی هزینه های ایجاد شده در سازمان. وی معتقد است که سیستمهای مالی و حسابداری خیلی از موسسات بر اساس روش ‘حسابداری دوطرفه’ بنا شده است که با توجه به بودجه سالیانه تخصیص داده شده، صرفا منابع مالی خود را هزینه می کنند، بنابراین این سیستمها قادر نیستد اطلاعات مورد نیاز سیستم بهای تمام شده را به نحو مناسبی فراهم کنند.

2-دلیل دیگری که در این زمینه وجود دارد عبارت است از: عدم توافق و تشریک مساعی در بین محققان در رابطه با اینکه کدام یک از هزینه ها باید در حسابهای مالی و حسابداری بخش دولتی ثبت گردند. علاوه بر این بی ثباتی روشهای مختلف حسابداری، اصل افشاء اطلاعات و محرمانه بودن برخی از اطلاعات هزینه ای از عمده مشکلاتی است که در این زمینه مطرح می باشد. موانع و مشکلات فرهنگی نیز یکی از عوامل عمده ای است که باعث می گردد اطلاعات مورد نیاز سیستمهای هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده به نحو مناسبی در دسترس مدیران قرار نگیرد.

فهرست مطالب

فصل اول:کلیات تحقیق 3

1-1-مقدمه 3

1-2-بیان مسأله 4

1-2-1- تعریف مشکل 4

1-2-2-اهمیت مشکل 5

1-2-3-نحوه برخورد با مشکل 5

1-2-4-عوارض ناشی از تداوم مشکل 6

1-2-5-معرفی راه حلها و عوامل مؤثر 7

1-2-6-تناقضات موجود در رابطه با طراحی سیستم پیشنهادی 8

1-2-7-فواید ناشی از اجرا و بکارگیری سیستم پیشنهادی 9

1-3-سوالات یا فرضیه های پژوهش 10

1-4-اهداف پژوهش 11

1-5-تعاریف واژه ها 12

1-6- محدودیتهای پژوهش 14

1-8-خلاصه فصل 15

فصل دوم:چارچوب نظری سیستم پیشنهادی و پیشینه تحقیق 17

2-1- چارچوب نظری سیستم پیشنهادی 17

2-1-1-مقدمه 17

2-1-2-مکانیزم عملکرد سیستم ABC 17

شکل شماره(2-1 ) مکانیزم اجرائی سیستم ABC 19

2-1-3-مراحل طراحی و بکارگیری سیستم پیشنهادی در دانشگاههای مورد مطالعه 20

2-2-ادبیات تحقیق 23

2-2-1-مقدمه 23

2-2-2-پیشینه سیستمهای هزینه یابی و بهای تمام شده خدمات در بخش آموزش 24

2-2-3- پیشینه سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت((ABC وکاربردهای آن 25

دانشگاه مانتی توبا (Monitoba University) 35

شبکه آموزشی اُهایو 35

دانشگاه اونز کامیونیتی 36

دانشگاه آکرون 37

دانشگاه کنت استیت 38

دانشگاه اوهایو 38

مدرسه مجازی فلوریدا 38

فصـل سوم: آشنایی با مفاهیم نظری سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت و چگونگی کاربرد آن در بخش آموزش 41

3-1- مقدمه 41

3-2- سیستمهای هزینه یابی سنتی و نارسائیها ی آن 42

از دیدگاه کلی مهمترین دلایل نارسایی، سیستم های سنتی بشرح زیر است: 43

3-3-خصوصیات و تفاوتهای سیستمهای هزینه یابی در بخش آموزش با سایر بخشها 44

3-4- سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت(ABC ) 46

3-4-1-دیدگاههای سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت 47

3-4-1-1- مدل مقدماتی سیستم ABC 47

شکل شماره (3-1 ) مدل دو بعدی سیستم ABC 48

1-اطلاعات درباره فعالیتها 49

2-اطلاعات درباره استفاده کنندگان از خدمات 49

3-4-1-2-2- دیدگاه فرآیندی مدل ABC 50

شکل شماره (3-2) زنجیره فعالیتها در دیدگاه فرآیندی مدل ABC 50

3-4-2- اجزاء تشکل دهنده مدل ABC 51

3-4-2-1-اجزا دیدگاه تخصیص هزینه 51

برای درک بهتر عناصر تشکیل دهنده این دیدگاه و مکانیزم عملکرد آن، به تشریح این عناصر می پردازیم. 51

شکل شماره(3-4) اجزاء تشکیل دهنده دیدگاه دوبعدی سیستم ABC 53

3-4-2-1-1- مکانیزم عملکرد عناصر سیستمABC در دیدگاه تخصیص هزینه 55

3-4-2-2-اجزا دیدگاه فرآیندی مدل ABC 56

3-4-3-طبقه بندی و سلسله مراتب هزینه ها و فعالیتها در سیستم ABC 58

هزینه سطح دانشگاه 60

هزینه های 60

سطح واحد 60

هزینه سطح گروه آموزشی 60

هزینه سطح دانشکده 60

مرکز فعالیت واحد آموزش 60

هزینه های ثبت نام و پذیرش دانشجویان 60

هزینه های اینترنت و کامپیوتر 60

هزینه های فوق برنامه 60

هزینه های حسابداری دانشکده 60

هزینه های امور نقلیه 60

مرکز فعالیت انبار 60

مرکز فعالیت دایره حسابداری 60

هزینه های معاونت دانشجویی 60

هزینه های امور اداری و مالی دانشگاه 60

طبقه بندی سطح فعالیتها 61

3-4-4-مراحل طراحی مدل و بکارگیری سیستم ABC 62

3-4-4-5- تعریف و شناسایی محرک منابع 66

3-4-4-6- عملیات هزینه یابی در مراکز فعالیت 66

3-4-4-9- محاسبه بهای تمام شده هدف هزینه 68

3-5-خلاصه فصل 68

فصل چهارم:طراحی عملی سیستم پیشنهادی برای محاسبه بهای تمام شده رشته های گروه پزشکی در دانشگاههای علوم پزشکی مورد بررسی 69

4-1-مقدمه 69

4-2-بررسی ساختار و سیستم موجود دانشگاههای علوم پزشکی جهت عملیات هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده آموزش 69

4-2-1-حوزه ریاست 71

4-2-2-معاونت آموزشی 72

4-2-2-1-واحد تحصیلات تکمیلی 73

4-2-2-2-اداره خدمات آموزشی 74

4-2-2-3-مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی 75

4-2-2-3-مرکز آموزش مهارتهای بالینی 76

4-2-3-5-واحد تغذیه 79

4-2-3-6-اداره رفاه دانشجویی 79

4-2-3-7-واحد تدارکات دانشجویی 80

4-2-3-9-دفتر معاونت دانشجویی 82

4-2-3-11-اداره دانشجویان شاهد و ایثارگر 82

4-2-4-معاونت پشتیبانی 83

4-2-4-3-مدیریت فنی نظارت و طرحهای عمرانی 86

4-4-1-تعریف و شناسایی مراکز فعالیت در سطح دانشکده ها 94

4-4-2-شناسایی و طبقه بندی هزینه ها در مراکز فعالیت دانشکده ها 98

4-4-7-مقایسه هزینه های مورد استفاده در محاسبه بهای تمام شده با بودجه های تخصیصی و تراز عملیات در دانشگاههای مورد بررسی 156

4-5-خلاصه فصل 159